Polskie szkoły sobotnie długo czekały na jakiś gest ze strony Ministerstwa Edukacji Narodowej. I doczekały się. Resort przygotował projekt wielkich zmian w oświacie poza granicami kraju.

Pod koniec maja przedstawiciele środowisk polonijnych z różnych krajów Europy mieli okazję spotkać się w Londynie na konferencji na temat problemów nowej polskiej emigracji w UE, zorganizowanej przez Zjednoczenie Polskie w Wielkiej Brytanii i Europejską Unię Wspólnot Polonijnych. Nie zabrakło gości z Polski, m.in. szefa senackiej Komisji ds. Emigracji i Łączności z Polakami z Zagranicą Andrzeja Persona, przedstawicieli ministerstw oraz posłów. Wśród uczestników konferencji najwięcej emocji wzbudziła przyszłość polonijnej oświaty, działalności polskich szkół za granicą i wykształcenia dzieci emigrantów.

Przedstawicielka resortu edukacji Claudia Torres-Bartyzel nie przyjechała z pustymi rękami. MEN przygotowało właśnie projekt dokumentu „Program Rozwoju Oświaty Polskiej za Granicą i Oświaty Polonijnej na lata 2009-2011”. Szykuje się... rewolucja! Ministerstwo proponuje m.in. równe traktowanie wszystkich szkół sobotnich prowadzących naukę polskiego, historii i geografii, nową podstawę programową, stworzenie statusu nauczyciela polonijnego, specjalny tryb korespondencyjnego przygotowania do matury w Polsce czy roczne wsparcie rodziców i ucznia przygotowujących się do powrotu do kraju.

– Zależy nam na tym, aby z oferty MEN zadowoleni byli Polacy mieszkający za granicą, którzy chcą, aby ich dzieci były świadome swego pochodzenia i kultury przodków – mówi Claudia Torres-Bartyzel, która w MEN pełni funkcję szefowej departamentu współpracy międzynarodowej. – Ale dążymy też do tego, aby dzieci pracowników migrujących, którzy chcą za kilka lat wrócić do kraju, miały łatwą drogę do włączenia się w polski system edukacji. Chcemy wreszcie, aby nauczanie języka polskiego i w języku polskim za granicą było dostępne na jednakowych zasadach dla wszystkich.

Tyle deklaracje. W rzeczywistości sporo jednak zależy od pieniędzy, a tych na polonijną oświatę jest w budżecie niewiele. Ministerstwo chce, by społeczne szkoły sobotnie stały się podstawową formą instytucji kształcącej w języku polskim poza granicami kraju. Szkoły przy ambasadach, wywodzące się jeszcze z czasów PRL-u i pierwotnie otwarte wyłącznie dla dzieci pracowników placówek dyplomatycznych, przestaną być dotowane przez państwo i mają również przejąć „społeczny” system działania, czyli być finansowane z pieniędzy rodziców. Urzędnicy MEN twierdzą, że kończy się w ten sposób „dyskryminacja” uczniów szkół sobotnich. – Kiedyś w szkołach przy ambasadach uczyły się dzieci pracowników placówki dyplomatycznej. Dziś przytłaczająca większość uczniów to dzieci emigrantów czy Polonii. W efekcie jeśli brat chodzi do szkoły przy ambasadzie, jego naukę w całości finansuje budżet. Za naukę siostry w szkole utworzonej przez polskie stowarzyszenie np. 80 lat temu płacą rodzice. Taką sytuację nazywamy dyskryminacją – tłumaczy wiceminister Krzysztof Satanowski.

Środki do tej pory przeznaczane wyłącznie na szkoły przy ambasadach zostaną rozdysponowane wśród szkół sobotnich i wydawane m.in. na drobne remonty, zakup mebli, podręczników i pomocy dydaktycznych, dokształcanie nauczycieli czy wycieczki dzieci do Polski. Rocznie na placówki przy ambasadach przeznaczano z budżetu państwa w ostatnich latach ok. 20-25 mln zł i nie należy się spodziewać, że po „awansie” szkół sobotnich pieniędzy nagle przybędzie. O finansowanie swojej działalności nadal będą się one musiały starać we własnym zakresie, ale urzędnicy z Polski obiecują im za to dużo większą pomoc organizacyjną i merytoryczną. Sztandarowym pomysłem MEN jest wprowadzenie dla szkół polonijnych wspólnej podstawy programowej, obejmującej m.in. kanon lektur, wymagania językowe dla dzieci w różnym wieku, realizowanie jednego programu z zakresu kultury, historii, geografii i współczesnej wiedzy o Polsce. Projekt jest już gotowy i czeka na konsultacje.

W programie przygotowanym przez MEN jest sporo propozycji wartych uwagi. Jedną z najciekawszych wydaje się otwarcie możliwości dla tzw. nauczania domowego, w ramach którego dziecko Polaków mieszkających zagranicą będzie mogło zostać zapisane do szkoły w Polsce i otrzymać świadectwo na podstawie organizowanych w niej egzaminów, co umożliwi ukończenie szkoły ponadgimnazjalnej i przystąpienie do matury.

Rewolucja? Bez większej puli pieniędzy – a zanosi się, że więcej ich nie będzie – zapewne tylko połowiczna. Jednak z całą pewnością szkoły sobotnie zostaną dowartościowane i czekają je zmiany. Oby na lepsze.

Adam Skorupiński

Propozycje MEN
Wykaz proponowanych lektur
Teksty podstawowe

Z dokumentu „Podstawa programowa dla uczniów polskich uczących się za granicą”

Dla uczniów w wieku 5-9 lat
Władysław Bełza, Katechizm polskiego dziecka
Jan Brzechwa, wiersze dla dzieci (wybór)
Kornel Makuszyński, Marian Walentynowicz, Przygody Koziołka Matołka
Julian Tuwim, wiersze dla dzieci (wybór)
Józef Wybicki, Mazurek Dąbrowskiego (2 pierwsze zwrotki)
Legendy:
O smoku wawelskim
Artur Oppman, O Warsie i Sawie
O śpiących rycerzach
O Piaście Kołodzieju
O Lechu, Czechu i Rusie
Piosenki:
Zygmunt Gloger, Krakowiaczek jeden
Mam chusteczkę haftowaną
Edmund Wasilewski, Płynie Wisła, płynie
Stary niedźwiedź, Wlazł kotek na płotek (za: Oskar Kolberg)
Zasiali górale...

Dla uczniów w wieku 10-13 lat
Jan Kochanowski, Na dom w Czarnolesie, Na lipę, Na zdrowie
Ignacy Krasicki, Lew i zwierzęta, Malarze, Ptaszki w klatce, Przyjaciele
Adam Mickiewicz, Ballady (np. Pani Twardowska, Świtezianka, Powrót taty), Pan Tadeusz (Inwokacja, Koncert Jankiela, Polowanie)
Juliusz Słowacki, W pamiętniku Zofii Bobrówny, List do matki
Henryk Sienkiewicz, W pustyni i w puszczy (fragmenty)
Bolesław Prus, wybrana nowela (Katarynka, Kamizelka, Z legend dawnego Egiptu)
Czesław Miłosz, Świat. Poema naiwne
Zbigniew Herbert, Pan od przyrody
Wisława Szymborska, Kot w pustym mieszkaniu

Dla uczniów od 14 lat
Tadeusz Borowski, U nas w Auschwitzu
Aleksander Fredro, Zemsta (fragmenty + film)
Zbigniew Herbert, Przesłanie Pana Cogito
Jan Kochanowski, Tren IX i X
Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz (fragmenty + film), Stepy Akermańskie
Sławomir Mrożek, Tango
Cyprian Kamil Norwid, Moja piosnka II
Bolesław Prus, Lalka (fragmenty)
Juliusz Słowacki, Smutno mi Boże
Stanisław Wyspiański, Wesele (fragmenty + film)

Podstawa Programowa przygotowana przez MEN zawiera również listę lektur do wyboru, określa kompetencje językowe uczniów podzielonych na trzy kategorie wiekowe (5-9 lat; 10-13 lat; od 14 lat), kręgi tematyczne zajęć z zakresu języka polskiego, historii, geografii oraz wiedzy współczesnej o Polsce. Pełny dokument jest dostępny na stronie www.goniec.com (pobierz w wersji PDF) oraz www.polska-szkola.pl.

Drukuj Wyślij